Logopeda radzi


KIEDY DO LOGOPEDY?

Zastanów się, czy twojemu dziecku potrzebna jest pomoc logopedy. Jeśli na któreś z pytań odpowiedziałeś TAK – idź do logopedy.

DZIECKO ma:
6-7 miesiące
-nie gaworzy   o
-nie odwraca się w kierunku głosu o
12 miesięcy
-nie kojarzy pierwszych słów  o
z osobą lub rzeczą (gdzie jest mama? piłka?) o
-nie wykonuje prostych poleceń, np. zrób kosi-kosi, pa-pa! o
-nie mówi pierwszych słów ze zrozumieniem, np. mama, baba, tata. o
2 lata
- nie nazywa przedmiotów, gdy jest pytane: „Co to jest?” o
-nie używa zdań prostych o
-nie wykonuje prostych poleceń, np. „Daj mamie piłkę?” o
3 lata
- podczas mówienia wysuwa język między zęby o
-zacina się, powtarza sylaby lub wyrazy, np. Idę do do do sklepu. o
(Może to być niepłynność, która minie z wiekiem, ale też może
być to objaw jąkania.) o
-nie mówi lub mówi bardzo mało. o
4 lata
- nawykowo mówi przez nos o
- zamienia głoski dźwięczne na bezdźwięczne, np. zamiast woda
mówi fota, zamiast buda mówi puta. o
- zamiast s, z, c, dz mówi ś, ź, ć, dź o
- zamiast k, g mówi t, d o
5 lat
- nie mówi zdaniami rozwiniętymi o
- nie mówi sz, ż, cz, dż o
- trudno je zrozumieć o
- nie zadaje pytań o
 6 lat
- nie mówi głoski r(zamienia ją na l , j, lub wymawia gardłowo) o
- nie potrafi odpowiedzieć na pytania dotyczące wakacji
lub wysłuchanej bajki o
- popełnia dużo błędów gramatycznych o

Uwagi praktyczne:

{Nie wolno bagatelizować ewentualnych trudności u chłopców i mylnie sądzić, że mogą oni nieco później osiągać umiejętności językowe niż dziewczynki.
Systematycznie śledź to jak rozwija się twoje dziecko.
W „Książeczce zdrowia dziecka” masz odpowiednią do tego tabelkę.
{Karm piersią.
{Twoje dziecko powinno jak najkrócej być karmione butelką.
{Staraj się jak najwcześniej odzwyczaić dziecko od smoczka – gryzaczka.
{Rozmawiaj z malcem jak najczęściej. Opowiadaj o codziennych czynnościach, używanych przedmiotach, o tym, co się dzieje na spacerze...
{Mów do dziecka tak, jakbyś z nim rozmawiała, zadawaj pytania, nawet, jeśli na początku nie otrzymasz odpowiedzi
{Unikaj dziecinnego języka, kiedy mówisz do dziecka.
{Baw się z dzieckiem w naśladowanie odgłosów, min, ruchów.
{Odpowiadaj, gdy maluch cię „zagaduje”.
{Kiedy mówisz do dziecka wiele razy powtarzaj określone słowo, np. „to mydło, to mydło do mycia”.
{Zachęcaj, aby dziecko patrzyło na ciebie, kiedy mówisz. Dziecko wówczas zobaczy, jak układasz usta, gdy wymawiasz poszczególne głoski.
{Recytuj wierszyki, śpiewaj piosenki.

„ KIEDY DO LOGOPEDY? ”

 {Kiedy dziecko powie jakiś wyraz nieprawidłowo, powiedz ten wyraz poprawnie, ale nie zmuszaj jego do powtarzania.
{Jeżeli coś Cię niepokoi w rozwoju mowy Twojego dziecka zgłoś się do logopedy.
{U starszego dziecka poproś stomatologa o ocenę zgryzu dziecka. Być może będzie konieczna konsultacja ortodontyczna.



 OBOWIĄZKI LOGOPEDY:
  • diagnozowanie logopedyczne, w tym prowadzenie badań przesiewowych w celu ustalenia stanu mowy dzieci;
  • prowadzenie zajęć logopedycznych oraz porad i konsultacji dla dzieci i rodziców w zakresie stymulacji rozwoju mowy dziecka i eliminowania jej zaburzeń;
  • podejmowanie działań profilaktycznych zapobiegających powstawaniu zaburzeń komunikacji językowej we współpracy z rodzicami dzieci;
  • wspieranie nauczycieli i innych specjalistów w udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

ZAJĘCIA LOGOPEDYCZNE MAJĄ NA CELU:


  • usprawnianie języka, warg;
  • usuwanie wad wymowy i zaburzeń komunikacji językowej;
  • pomoc w przezwyciężaniu trudności związanych z mówieniem i rozumieniem mowy;
  • prowadzenie ćwiczeń kształtujących prawidłową mowę;
  • usprawnienie percepcji słuchowej, funkcji poznawczych.





10 PRZYKAZAŃ LOGOPEDY


Portale dla mam, pisma o rodzinie i niezliczone broszury napotykane w przedszkolach oraz przychodniach roją się od porad. Jak je wszystkie spamiętać? Jak wyłapać spośród setek słów to, co najważniejsze? Mamy dla Ciebie niezwykłe zestawienie! Poznaj 10 podstawowych zasad, które pomogą Twojemu dziecku pięknie mówić!

I. Zwróć uwagę na sposób oddychania dziecka lub osoby dorosłej. Wdech i wydech przy spoczynku lub milczeniu powinien się odbywać przez nos. Jeśli przy oddychaniu osoba ma otwartą buzię, powinno Cię to zaniepokoić.

II. By dobrze mówić, trzeba dobrze słyszeć.Jeśli musisz powtarzać polecenia lub prośby wydawane dziecku lub innej osobie, sprawdź, co z jego słuchem. Dobry odbiór komunikatu, prawidłowe funkcjonowanie słuchu, to połowa sukcesu.

III. Mówiąc do dziecka, nie spieszczaj form wyrazów. Tylko prawidłowa wymowa i zachowanie poprawnych form gramatycznych dadzą pożądany efekt w postaci prawidłowej wymowy.

IV. Zwróć uwagę na język, wargi, policzki, podniebienie miękkie i ułożenie zębów. Jeśli masz wątpliwości co do ich ułożenia, wielkości czy ruchliwości, udaj się do specjalisty po konsultacje. To nie boli.

V. Karm dziecko piersią najdłużej, jak się da, najlepiej do pierwszego roku życia. Pokarmy stałe podawaj łyżeczką, a dodatkowe płyny z kubka z dzióbkiem.

VI. Ucz dziecko gryzienia od momentu, gdy tylko zaczniesz podawać pokarmy stałe. Gryzienie marchewki, jabłka, skórki od chleba wpływa na prawidłowe połykanie pokarmów, ułożenie zębów i prawidłowe ruchy języka.

VII. Zrezygnuj ze smoczka. Jest on przyczyną wadliwego zgryzu, infantylnego połykania pokarmów. Jeśli podajesz dziecku do picia soki lub wodę z cukrem, szczególnie w nocy, smoczek dodatkowo przyczynia się do tworzenia próchnicy zębów u dziecka.

VIII. Czytaj dziecku jak najwięcej książek od samego początku, samemu bawiąc się czytaniem. Modeluj głos, zmieniaj intonację. Dziecko w ten sposób nauczy się rozpoznawać różne emocje, zanim samo będzie świadomie ich używać.

IX. Wprowadź do zabawy gimnastykę buzi i języka. Ćwiczenia logopedyczne nie muszą być nudne! Niech to będzie zabawa dla Ciebie i dziecka. Dodatkowo będzie to czas, jaki spędzacie razem i to już jest sukces. O tym, jak prowadzić gimnastykę, możesz poczytać w innych artykułach.

X. Ćwiczenia wykonujcie systematycznie, wtedy przyniosą oczekiwany efekt. Ćwiczyć można zawsze i wszędzie, nie musi się to odbywać w wyznaczonym, ustalonym czasie. Jest to nawet niewskazane, gdyż dziecko nie powinno traktować takich ćwiczeń jak obowiązku.



 






DLACZEGO DZIECKO NIE MÓWI…?


Dlaczego dziecko nie mówi….

1. Uszkodzenie słuchu
To jedna z najczęstszych przyczyn opóźnienia mowy. Zawsze należy wykluczyć ją jako pierwszą. Według najnowszych badań znaczny procent dzieci w wieku przedszkolnym na skutek częstych przeziębień i katarów ma problemy ze słuchem.

2. Zaburzenia neurologiczne, inteligencja, pamięć
Przeróżne m.in. afazja, alalia, upośledzenie umysłowe. Czasem tak małe, że nie widać ich na EEG, ale stan funkcji poznawczych dziecka mówi wyraźnie, że to właśnie w układzie nerwowym należy szukać przyczyn. Pracę układu nerwowego często zaburza sadzanie dziecka na zbyt długie godziny lub w zbyt wczesnym wieku przed TV/laptopem/innym ekranem.

3. Autyzm
Autyzm widać często już u niemowląt, ale niewielu specjalistów taką diagnozę stawia. Jeśli jednak coś niepokoi w rozwoju dziecka, należy skonsultować się z dobrym specjalistą- psychologiem, logopedą, lekarzem.

4. Wady aparatu artykulacyjnego.
I tu konieczna jest wizyta u logopedy. On stwierdzi prawidłową pracę mięśni potrzebnych do mówienia i zaleci jakieś ćwiczenia. 

5. Brak motywacji do mówienia.
Dziecko nie musi mówić,  bo rodzic tego od niego nie oczekuje, dziecko posługuje się gestem a rodzic spełnia jego życzenia. Brak kontaktów z innymi ludźmi także wpływa na mówienie.

6. Nadmiar bodźców słownych tzw. kąpiel słowna.
Mama mówi zbyt dużo, nie dopuszcza dziecka do głosu. Gdy rodzic mówi cały czas bez przerwy dziecko przestaje słuchać…

7.Smoczek

Dziecko , które stale ma smoczek w buzi, nie może mówić….



ROZWÓJ MOWY DZIECKA

Prawidłowe kształtowanie się i rozwój mowy stanowi podstawę ogólnego rozwoju i funkcjonowania dziecka. Stopień rozwoju mowy zależy od wpływu środowiska oraz od psychofizycznych możliwości dziecka. Nie przebiega u wszystkich dzieci jednakowo. Jednak w ocenie rozwoju mowy zawsze stosuje się pewne normy, w których dziecko powinno się mieścić. Optymalne warunki dla prawidłowego rozwoju mowy mogą zapewnić rodzice już od momentu jego narodzin. Są bowiem osobami przebywającymi z dzieckiem najdłużej, mają zatem największe możliwości wpływania na jego rozwój. Są również pierwszym i najważniejszym wzorem, który dziecko będzie próbowało naśladować. Zaniedbania w tym względzie mogą spowodować opóźnienie mowy u dziecka lub jej zaburzenia.

Rozwój mowy dziecka dzielimy na cztery okresy:
  • okres melodii, od 0 do 1 roku życia;
  • okres wyrazu, od 1 do 2 roku życia;
  • okres zdania, od 2 do 3 roku życia;
  • okres swoistej mowy dziecięcej, od 3 do 7 roku życia.
 W okresie melodii rozwój mowy przebiega następująco:
  • 0 - 1 miesiąc - dziecko porozumiewa się krzykiem, sygnalizuje nim swoje potrzeby np. głód, ból, zimno;
  • między 2 a 4 miesiącem pojawia się głużenie, czyli wytwarzanie dźwięków przypadkowo, najczęściej gardłowych, tylnojęzykowych. Głużą wszystkie dzieci także te niesłyszące;
  • w 5-8 miesiącu pojawia się gaworzenie - dziecko powtarza usłyszane dźwięki, sylaby. Gaworzenie jest treningiem słuchu. W tym okresie dziecko zaczyna siadać, dla jego rozwoju ważne jest przejście przez etap raczkowania. Gaworzą tylko dzieci słyszące;
  • 9-12 miesiąc -dziecko wykonuje proste polecenia, rozumie i wykonuje proste gesty np. pa-pa;
  • naśladuje sylaby i słowa wypowiadane przez siebie i dorosłych, pojawiają się pierwsze słowa: mama, tata, baba. Zna proste zabawy i zaczyna chodzić.
 W okresie wyrazu (1-2 r.ż.) rozwój mowy przebiega następująco:
  • dziecko używa wszystkich samogłosek ustnych oraz dużą część spółgłosek (p, b, m ,n, t, d, k, ch, ś, ź, ć, dź), pozostałe zastępuje innymi;
  • wypowiadane wyrazy pod względem dźwiękowym są zniekształcane;
  • dziecko posługuje się głównie jedno i dwusylabowymi wyrazami;
  • rozumie ok.500-1000 słów;
  • wymawia ok. 170 wyrazów.
 W okresie zdania (2-3 r.ż.) rozwój mowy w przebiega następująco:
  • dziecko wypowiada wszystkie samogłoski, również nosowe (ą, ę);
  • wymawia poprawnie dość dużą liczbę spółgłosek, poza (sz, ż, cz, dż, r), głoski (s, z, c, dz) mogą być jeszcze zmiękczane;
  • dziecko w komunikacji posługuje się prostymi zdaniami, używa około 200 wyrazów;
  • rozumie mowę otoczenia i około 1000-1800 słów;
  • rozumie i używa swojego imienia, potrafi wskazać podstawowe części ciała;
  • głoski trudniejsze są zastępowane łatwiejszymi, dziecko upraszcza grupy głosek w wyrazach;
  • mowa sprawia wrażenie zmiękczonej, pieszczotliwej.
 W okresie swoistej mowy dziecięcej rozwój mowy przebiega następująco:

Dziecko w wieku 4-lat:
  • głoski s, z, c, dz powinny być już dobrze utrwalone i nie powinny być już zmiękczane;
  • mowa jest dość dobrze komunikatywna;
  • dziecko zadaje bardzo dużo pytań, rozumie i wykonuje trudniejsze polecenia;
  • w wypowiedziach spontanicznych może jeszcze upraszczać grupy spółgłoskowe.
 Dziecko w wieku 5 lat:
  • prawidłowo wymawia głoski [sz, ż, cz, dż oraz r] w prostych wyrazach;
  • mowa powinna być poprawna i zrozumiała, dziecko posługuje się pełnymi zdaniami;
  • potrafi powiedzieć jak się nazywa, ile ma lat, gdzie mieszka, oraz posługuje się nazwami kolorów;
  • słuch fonemowy jest w pełni ukształtowany.
 Dziecko w wieku 6-7 lat:

  • dziecko prawidłowo różnicuje głoski opozycyjne, artykulacja powinna być w pełni ukształtowana;
  • dobrze posługuje się zaimkami: nad, pod, obok, za, przed, na;
  • rozumie znaczenie zdań nielogicznych;
  • dziecko 7-letnie swobodnie posługuje się mową i ma dobrze opanowaną technikę mówienia;
  • zna od 3500 do 7000 słów w zależności od środowiska, w którym przebywa.

ZABAWA BUZI I JĘZYKA 

…czyli ćwiczenia logopedyczne na wesoło wspomagające rozwój mowy dziecka. Warunkiem prawidłowego wymawiania wszystkich głosek jest między innymi sprawne działanie narządów mowy.
Aparat mowy składa się z trzech części: narządu oddechowego, który wytwarza prąd powietrza, niezbędny do powstawania dźwięków mowy, narządu fonacyjnego odpowiedzialnego za wytwarzanie dźwięków, oraz aparatu artykulacyjnego, do którego zalicza się znajdujące się ponad krtanią jamy: ustną, gardłową i nosową. Wymawiając poszczególne głoski musimy wykonać określone ruchy artykulatorów, a zatem wykonywana jest odpowiednia praca mięśni - każda głoska wymaga innych ruchów artykulacyjnych. Dlatego tak ważne są ćwiczenia, które usprawniają narządy mowy i wypracowują świadome oraz celowe ruchy języka, warg, żuchwy i podniebienia. Przeprowadzając ćwiczenia artykulatorów wspomagamy rozwój dziecka. Ćwiczenia te, to faza wstępna do pracy nad skorygowaniem wielu zaburzeń mowy. Bardzo istotne jest, aby były one wykonywane często i systematycznie, oraz aby dziecko miało możliwość obserwowania pracy aparatu mowy w lustrze.

ĆWICZENIA JĘZYKA
  • Kotki - kotek pije mleko - szybkie ruchy języka w przód i w tył, kotek oblizuje się - czubek języka okrąża szeroko otwarte wargi.
  • Zmęczony piesek - dziecko naśladuje pieska, który głośno oddycha i język ma wysunięty na brodę.
  • Szczoteczka - język to szczoteczka do zębów, która po kolei czyści zęby górne od strony zewnętrznej i wewnętrznej, a następnie zęby dolne z obu stron.
  • Cyrkowiec - język próbuje wykonać różne sztuczki np. górkę - czubek języka oparty o dolne zęby, środek się wybrzusza, rurkę - przez którą można wdychać lub wydychać powietrze, szpilkę - układanie wąskiego języka, wahadełko - przesuwanie języka do kącików ust w stronę prawą i lewą.
  • Koniki - czubek języka uderza o podniebienie i opada na dół. Raz konik idzie wolno, to biegnie, parska, śmieje się: iha, iha...
ĆWICZENIA WARG I POLICZKÓW
  • Minki - naśladowanie min: wesołej - płaskie wargi, rozciągnięte od ucha do ucha, uśmiech szeroki, smutnej - podkówka z warg, obrażonej - wargi nadęte, zdenerwowanej - wargi wąskie..
  • Rybka - wysuwanie warg do przodu i rozszerzanie na końcu jak u ryb.
  • Zły pies - naśladowanie złego psa, unoszenie górnej wargi, wyszczerzanie zębów.
  • Echo - dobitne wymawianie samogłosek a, o, e, i, u, y.
  • Masaż warg - nagryzanie zębami wargi dolnej, potem górnej.
  • Baloniki - nabranie powietrza i zatrzymanie go w wydętych policzkach, przesuwanie powietrza z jednego policzka do drugiego, balon pękł - dziecko palcami uderza w policzki.
  • Zajęczy pyszczek - wciąganie policzków do jamy ustnej.
  • Motorek - parskanie wargami, naśladowanie odgłosu motoru, traktora.
ĆWICZENIA PODNIEBIENIA MIĘKKIEGO
  • Chory krasnoludek - kaszlenie z językiem wysuniętym z ust.
  • Balonik - nabieranie powietrza ustami, zatrzymanie w policzkach, następnie wypuszczanie nosem.
  • Zmarźlak - chuchanie na "zamarznięte ręce".
  • Śpioch - chrapanie na wdechu i wydechu.
  • Kukułka i kurka - wymawianie sylab: ku - ko, ku -ko, uku - oko, uku – oko, kuku - koko, kuku
ĆWICZENIA ŻUCHWY
  • Zamykanie i otwieranie domku - szerokie otwieranie ust, jak przy wymawianiu głoski 'a', zęby są widoczne dzięki rozchylonym wargom.
  • Grzebień - wysuwnie żuchwy, zakładanie i poruszanie dolnymi zębami po górnej wardze. Cofanie żuchwy, zakładanie i poruszanie górnymi zębami po dolnej wardze i brodzie.
  • Guma do żucia - naśladowanie żucia gumy.

SYGMATYZM MIĘDZYZĘBOWY  - TRUDNY PROBLEM

Umiejętność pięknego, wyraźnego i swobodnego mówienia jest ważnym atutem każdego dziecka nie tylko w przedszkolu czy w szkole. To jak dziecko będzie mówić może mieć wielki wpływ na jego przyszłość.
Obserwując etapy rozwoju mowy dziecka rodzice sami mogą zauważyć, iż w początkowym okresie każde nowe słowo wypowiedziane przez dziecko witane jest przez nich z wielkim entuzjazmem. Z czasem zainteresowanie rodziców maleje i skupiają się głównie na treści jego wypowiedzi, na tym co mówi, a nie zwracają uwagi jak mówi. Może zdarzyć się wtedy, że wada wymowy, (jeśli jest) pogłębia się, utrwala i rodzice przyzwyczajają się do takiej wymowy. Dla dziecka, które jest nieraz nieświadome swojej błędnej wymowy to przyzwyczajenie okazuje się przykre w skutkach.

Czy wady wymowy stanowią poważny problem i czy trzeba poświęcić im swój czas i uwagę? OCZYWIŚCIE, że TAK, choć na pewno istnieją znacznie poważniejsze trudności w porozumiewaniu się werbalnym (afazja, dysfazja, alalia, dyzartria, jąkanie itd.). Niemniej jednak nieprawidłowości artykulacyjne bywają przyczyną wielu niepowodzeń szkolnych, a w późniejszym okresie mogą stanowić trudność w wyborze drogi życiowej. 

Zaburzenia artykulacji określane w literaturze logopedycznej innymi terminami jako: wady wymowy, dyslalia, dotyczą tylko jednego aspektu języka, a mianowicie artykulacji (J. Kania, I. Styczek, G. Demelowa) – pamiętajmy jednak, że z nieprawidłowościami dotyczącymi artykulacji mamy odczynienia w bardzo wielu zaburzeniach mowy. Do wad wymowy nie zaliczamy natomiast zniekształceń właściwych w wymowie dziecięcej, to znaczy wynikających z nieukończonego rozwoju mowy.

Istnieje dość powszechne przekonanie, że nieprawidłowa wymowa głosek jest zaburzeniem mowy łatwym do opisania, diagnozy i terapii. W praktyce okazuje się, że nie jest tak łatwo, a terapia może trwać bardzo długo i może zakończyć się z rożnym skutkiem (jeśli dziecko-rodzice nie będą ćwiczyli systematycznie i nie będą współpracować z logopedą).

Wadą wymowy na której chciałabym się skupić w tym artykule jest sygmatyzm międzyzębowy (sigmatismus interdentalis) potocznie nazywanym seplenieniem międzyzębowy. Jest to wada najczęściej spotykana u dzieci i nie tylko. Pracując z dziećmi w wieku przedszkolnym obserwuję, iż z roku na rok u coraz większej liczby dzieci 3,4 letnich problem ten narasta. 

Sygmatyzm międzyzębowy wymienia się jako jeden z rodzajów stygmatyzmu właściwego, co oznacza nieprawidłową realizację głosek dentalizowanych, jednego, dwóch lub wszystkich trzech szeregów (tj. s,z,c,dz; ś,ż,ć,dź; sz,ż,cz,dż).

Według G. Jastrzębowskiej wymowa interdentalna (międzyzębowa) charakteryzuje się tym, że język znajdujący się w linii środkowej lub z boku jamy ustnej wysuwa się miedzy zęby. Jest on spłaszczony (brak rowka) i dlatego powietrze rozprasza się po całej jego powierzchni. Dolna szczeka jest mniej lub bardziej opuszczona, co powoduje brak dentalizacji (zbliżenia dolnych i górnych zębów). Brzmienie jest tępe, podobne do angielskiego „th”. Obejmuje jeden lub kilka szeregów głosek.

W wymowie osób sepleniących międzyzębowa pozycja języka może pojawić się również przy artykulacji innych głosek zębowych, takich jak: t, d, n.

Seplenienie międzyzębowe występuje w dwóch formach: 1. interdentalis (opisanej wyżej), 2. interlabialis – gdy język wsuwa się między wargi; powstaje wtedy dźwięk między s i f . Czasem spotyka się seplenienie międzyzębowe boczne, charakteryzuje się tym, że brzeg języka jednostronnie wysuwa się pomiędzy zęby trzonowe. Jest to boczna prawo- lub lewostronna wymowa głosek dentalizowanych.

Przyczyny seplenienia mogą być różne. Ja chciałabym przedstawić te, które najczęściej wpływają na powstawanie tej wady wymowy u dzieci:

- Długotrwałe ssanie smoczka, palca lub innego przedmiotu. Ssanie smoczka „uspokajacza” powinno być zlikwidowane przed ukończeniem pierwszego roku życia dziecka, jeżeli nie zwalczy się tego nawyku przed drugim rokiem życia, wada zgryzu i wada wymowy jest często nie do uniknięcia. Chciałabym, żeby w tym miejscu każdy rodzic odpowiedział sobie na pytanie: „Po co tak naprawdę potrzebny jest dziecku smoczek?”.

- Zbyt długie karmienie z butelki (nawet tylko w nocy), powoduje nieprawidłowe połykanie typu niemowlęcego, bez pionizacji języka. To z kolei jest również ściśle związane z wadami mowy i zgryzu. Należy zadbać więc o jak najwcześniejsze karmienie dziecka kubeczkiem lub łyżeczką. Pokarmy o gęstej konsystencji powinny być podawane łyżeczką już od piątego miesiąca życia. Starszy maluch, który już potrafi gryźć, powinien jak najwięcej chrupać. Należy mu to umożliwić, podając dużo twardych pokarmów. Między posiłkami może pogryzać jabłko, marchewkę, kalarepę, skórkę od chleba. Bardzo dokładnie prawidłowy sposób nauki połykania i jego wpływ na artykulację opisuje pani dr Danuta Pluta-Wojciechowska.

- Nieprawidłowe karmienie sztuczne powoduje zaburzenie czynności fizjologicznych narządu żucia. Żuchwa ulega cofnięciu, wargi stają się wiotkie, usta otwarte a język wysuwa się między zęby.

- Otwarte usta u dzieci mających utrudnione oddychanie nosem. Brak drożności jamy nosowo gardłowej może być spowodowane przewlekłymi przeziębieniami, katarami, przerostem trzeciego migdała lub skrzywieniem przegrody nosa i innymi anomaliami górnych dróg oddechowych.

- Wady zgryzu, szczególnie jeśli jest to zgryz otwarty, taki w którym po zaciśnięciu zęby szczeki dolnej nie schodzą się z zębami szczęki górnej, brak oparcia dla języka powoduje , że jego koniec nawykowo wsuwa się pomiędzy zęby. Ten typ zniekształcenia zgryzu obserwuje się często u dzieci ssących palec. W przypadkach wad zgryzu konieczne jest współdziałanie logopedy z ortodontą, bowiem nieprawidłowe ułożenie języka nie dość, że powoduje wadliwą wymowę, to jeszcze przyczynia się do pogłębienia wady zgryzu.

- Naśladowanie nieprawidłowego wzorca mowy - dziecko uczy się mówić od najbliższego otoczenia – rodzice mówią infantylnie, pieszczotliwie – używając zdrobnień lub niechlujnie – zbyt szybko.

- Zaniedbania środowiskowe – nie zwracanie uwagi na nieprawidłową wymowę dziecka – odkładanie problemu na później.

- Zaburzenia kinestezji artykulacyjnej (tzn. wzorców ułożeń narządów mownych
właściwych dla poszczególnych głosek).

- Osłabienie słuchu fizycznego (niedosłuch).

- Powstawaniu seplenienia sprzyja również zaburzenie słuchu fonematycznego zdolności różnicowania dźwięków, ich analizy i syntezy w korze mózgowej.

- Mała sprawność ruchowa narządów mowy, szczególnie języka oraz warg, które nie są w stanie wykonać ruchów potrzebnych do wymówienia trudnych głosek.

- Zapowiedzią problemów może być nieprawidłowa budowa anatomiczna aparatu mowy, co wychwycić powinien lekarz już u niemowlęcia. Badania polegają na sprawdzeniu budowy jamy ustnej i wstępnej diagnozie odruchów istotnych dla mówienia (np. odruch ssania). Czasem u małych dzieci zdarza się przerost wędzidełka (ścięgna miedzy językiem a dolnym podniebieniem). Defekt taki w późniejszym okresie niemal zawsze powoduje wadę wymowy.

Najkorzystniejszym okresem profilaktyki, wczesnej stymulacji logopedycznej jest wiek niemowlęcy. Poprzez właściwą stymulację możemy zapobiegać tworzeniu się niewłaściwych nawyków.

Terapia logopedyczna sygmatyzmu międzyzębowego powinna być podjęta jak najwcześniej. Często polega na współpracy wielu odpowiednich specjalistów - laryngologa, ortodonty, neurologa, czy nawet psychologa. Warto również skierować dziecko na badanie słuchu.

Etapy terapii tej wady przebiegają podobnie jak w innych przypadkach dyslalii, a różnią się  rodzajami ćwiczeń (zabaw) oraz materiałem językowym.

I. Ćwiczenia wstępne – usprawnianie narządów artykulacyjnych, ćwiczenia oddechowe, fonacyjne – pamiętajmy jednak o tym, ażeby nie wykonywać ćwiczeń, które wiążą się z wyciąganiem języka między zęby, usta itp. (np. „kotek myje buzię”, „sięganie językiem do nosa, brody” itp.) ponieważ dodatkowo utrwalamy nieprawidłowe nawyki ruchów języka. Nauczmy dziecko prawidłowego połykania (D. Pluta – Wojciechowska).

II. Etap wywołania głosek   - korektę wymowy zazwyczaj zaczyna się od głosek; sz, cz, ż, dż, żeby utrzymać trzymanie języka u góry (oczywiście jeśli i te głoski są zaburzone, a jeżeli nie, to zaczynamy od s,z,c,dz – chociaż w trakcie ćwiczeń różnicowania  głosek I II III szeregu bardzo chętnie wykorzystuję opozycje głosek  s – sz, c –cz, z – rz, dz - dż).

III.    Utrwalania wywołanej głoski.

IV.    Automatyzacji wywołanej głoski.

V.    Różnicowanie I II i III szeregu głosek dentalnych.

Ogólne wskazówki:
- zwracamy uwagę na połykanie, które może odbywać się w sposób nieprawidłowy tzw. infantylny sposób połykania (język nie jest oparty o podniebienie, lecz wysunięty między zęby) - stosujemy wówczas ćwiczenia wpływające na prawidłowy sposób połykania z językiem skierowanym ku górze,

- eliminujemy użycie smoczków, butelek, kubków z ustnikiem, bidonów których długotrwałe używanie jest często główną  przyczyną międzyzębowej artykulacji głosek,

- zwracamy uwagę na sposób oddychania – w jaki sposób oddycha dziecko,

- zwracamy uwagę na wadę zgryzu, która uniemożliwia terapię logopedyczną (szczególnie w przypadku zgryzu otwartego) - niezbędna w tym wypadku jest konsultacja z ortodontą,

- ćwiczenia usprawniające język pod kątem przygotowania do prawidłowej pozycji spoczynkowej języka, połykania i artykulacji głosek sz, rz, cz, dż  – powinny zmierzać do uzyskania szerokiego języka wewnątrz jamy ustnej (D. Pluta-Wojciechowska),

- ćwiczenie szerokiego języka – dziecko rozpłaszcza język i ujmuje go za dolnymi siekaczami (np. ćwiczenie „pieczemy pizzę”) – do głosek s, z, c, dz.

- stosujemy ćwiczenia na cofanie języka w głąb jamy ustnej, język ułożony za zębami na dole – połączenia –sk,

- różnorodność pomocy dydaktycznych, książeczek jest szeroka i bardzo kusi swoją atrakcyjnością rodziców - należy jednak pamiętać, żeby najpierw skontaktować się z logopedą i nie ćwiczyć na własną rękę, gdyż może to jeszcze bardziej utrwalić lub pogłębić wadę wymowy.

Niestety często sygmatyzm międzyzębowy jest bagatelizowany i zbywany przez rodziców stwierdzeniem, że dziecko z tego wyrośnie. Otóż niestety prawda wygląda tak, że najprawdopodobniej nie wyrośnie. Dorastając może oczywiście nieco skorygować ułożenie języka, jednakże seplenienie międzyzębowe jest wadą trudną do usunięcia ze względu na wyrobiony u dziecka nawyk wkładania języka między zęby. A im później rozpocznie się pracę z dzieckiem, tym trudniej będzie wypracować prawidłową realizację, gdyż ten nawyk będzie u dziecka jeszcze bardziej utrwalony.

Bardzo ważne jest to, aby rodzice zadbali o prawidłowy rozwój ich dziecka od samego początku (jak najwcześniej). Pamiętajmy, że wszystkie wady wymowy mogą ograniczać rozwój człowieka i mogą wpłynąć na jego przyszłość.

Literatura:

1. Anna Sołtys-Chmielowicz: Zaburzania artykulacji – teoria i praktyka; Kraków 2008.
2. Gałkowski Tadeusz, Jastrzębowska Grażyna red; Logopedia pytania i odpowiedzi t.1/2; Opole 2003.
3. I. Styczek; Logopedia; PWN Warszawa 1980
4. D. Antos, G. Demel, I. Styczek; Jak usuwać seplenienie i inne wady wymowy, Warszawa 1971.
5. D. Pluta- Wojciechowska; „Ocena czynności pokarmowych jako jedno z kryteriów badania logopedycznego”, Studia z neurologopedii Kraków.
6. D. Pluta-Wojciechowska; Połykanie jako jedna z niewerbalnych czynności kompleksu ustno – twarzowego, Logopedia. Lublin 2009.
7. J. Cieszyńska; Metody wywoływania głosek; Kraków 2003.
8. G. Demel; Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola; WSiP Warszawa 1994.
9. B. Rocławski (red), Opieka logopedyczna od poczęcia, Gdańsk 1989;
10. M. Skorek, Oblicza wad wymowy, Warszawa 1993.
11. D. Krupa; Rymowanki – utrwalanki. Materiały do ćwiczeń logopedycznych , Oficyna Wydawnicza „ Impuls”, Kraków 2004.
12. G. Krzysztoszek, M. Piszczek; Materiał wyrazowo-obrazkowy do utrwalenia poprawnej wymowy głosek s,z,c,dz, Kraków 2003.
13. I.  Michalak-Widera, K. Węsierska; Syczące wierszyki. Materiał językowy (wierszyki, wyliczanki, powiedzonka wyrazowo-obrazkowe i rebusy fonetyczne) do utrwalania wymowy głosek syczących; Katowice 2006.
14. Szachajska E., Uczymy poprawnej wymowy,Warszawa1987.

2 komentarze:

  1. Bardzo często wady wymowy biorą się z wad zgryzu. niewiele osób sobie zdaje z tego sprawę. Sam byłem zaskoczony gdy udałem się do http://www.lux-dent.com.pl/stomatologia-estetyczna-wroclaw/ i tam mi o tym powiedzieli.

    OdpowiedzUsuń
  2. Bardzo przydatne rady przekazane w przystępny sposób - zwłaszcza "10 przykazań logopedy". Takie wskazówki bardzo przydadzą się rodzicom, którzy nie mają dużego doświadczenia w temacie. Pomogą również w skuteczny sposób budować współpracę z logopedą. Wspaniale, że osoby, które znają się na temacie, dzielą się wiedzą z innymi.

    OdpowiedzUsuń